Hoe verder te kijken dan de zuiver juridische bril…

In 2019 al besliste de Europese regelgever dat er binnen de EU een minimumbescherming moest komen voor klokkenluiders/personen die inbreuken op bepaalde regelgeving melden. EU-lidstaten werden verondersteld de richtlijnen hierover om te zetten in nationaal recht tegen uiterlijk 17 december 2021.

De Belgische wetgever heeft deze deadline niet gehaald. Wel keurde de Ministerraad al in februari een voorontwerp van wet goed dat ter advies werd voorgelegd aan de Raad van State. De bedoeling zou zijn dit in de loop van deze zomer formeel te laten stemmen.

Met deze nieuwe publicatie hopen de auteurs deze nieuwe regelgeving bevattelijk te maken. Niet alleen door ze juridisch te analyseren voor de publieke en private sector, maar ook door te leren van de bestaande ervaringen in de publieke sector en andere wereldwijde ‘best practices’. Tegelijk willen ze de lezer praktische handvaten aanreiken om van de omzetting niet alleen een juridisch, maar ook organisatorisch succes te maken.

De publicatie wordt voorgesteld op dit boeiend webinar on demand, onmisbaar voor iedereen die niet alleen op de hoogte wil zijn van deze nieuwe regelgeving, maar tegelijk van de omzetting van de richtlijn ook een praktisch succes wil maken.

In het zesde nummer van jaargang 2022 van het tijdschrift M&L kan u deze boeiende artikels vinden:

• Het Rommelaere Instituut van Louis Cloquet in Gent. Een gebouw voor onderzoek naar epidemieën en besmettelijke ziektes (Lieselotte Van de Capelle)
• De materia medica in 1902 in Antwerpen: de apotheek Muylaert (Charlotte Delannoye)
• Het Nieuw Groot Heilige Geesthuis in Leuven uit 1780-1782. Een herenhuis naar ontwerp van edificie meester Jacques Antoine Hustin (Mel Collier en Luc Verpoest)

Daarnaast vindt u in dit nummer deze vaste rubrieken:

• Summaries
• M&L-krant

Wil u zich abonneren op het tijdschrift Monumenten, Landschappen & Archeologie (M&L)? Ontdek hier onze abonnementsformules.

Recente ontwikkelingen materieel cyberstrafrecht en artificiële intelligentie en strafrechtelijke verantwoordelijkheid

Wie in de wereld van vandaag wil functioneren, of zelfs maar overleven, kan niet meer buiten het digitale. Deze alomtegenwoordige digitalisering heeft dan ook een onvermijdelijke en aanzienlijke impact op eenieder, niet in het minst op de (straf)rechtspracticus die meer dan eens geconfronteerd wordt met zgn. ‘cybercriminaliteit. Deze internetcriminaliteit is een van de snelst groeiende vormen van criminaliteit in onze samenleving en neemt logischerwijze een steeds prominentere plaats in binnen het straf- en strafprocesrecht.

Deel 1 van deze studienamiddag focust op cybercrime en het materieel strafrecht: naast een algemeen overzicht van de ICT-gerelateerde misdrijven zal ingegaan worden op de specifieke recente ontwikkelingen in de Belgische wetgeving en rechtspraak inzake materieel cyberstrafrecht.

Deel 2 handelt vervolgens over het spraakmakende begrip ‘artificiële intelligentie’ en de  fundamentele vraag naar de strafrechtelijke verantwoordelijkheid die deze nieuwe technologievorm met zich meebrengt. Daar waar het ondertussen immers buiten kijf staat dat ‘AI’-systemen binnen onze samenleving (autonoom) handelingen en nalatigheden kunnen stellen, is voorlopig niet duidelijk in hoeverre ons bestaande schuldstrafrecht aangepast is – dan wel aangepast zal dienen te worden - aan de unieke eigenschappen van kunstmatige intelligentie.

De reeks Patrimonium beoogt een jaarlijkse stand van zaken weer te geven in het domein van het familiaal vermogensrecht waarbij eveneens aandacht wordt geschonken aan de relevante fiscale bepalingen. Patrimonium 2022 vormt het zeventiende boekdeel van deze reeks.

Het eerste deel van dit praktische boek bevat een kroniek rechtspraak en rechtsleer. Patrimonium 2022 beslaat de periode van 1 juli 2021 tot 30 juni 2022. Het tweede deel geeft een overzicht van nieuwe wetgeving en hangende wetsvoorstellen. Er wordt ruim aandacht besteed aan de wet van 19 januari 2022 houdende boek 2, titel 3, “Relatievermogensrecht” en boek 4 “Nalatenschappen, schenkingen en testamenten” van het Burgerlijk Wetboek. In het derde deel worden zes actuele en voor de praktijk relevante vragen beantwoord. In het vierde deel worden de recente ontwikkelingen in de ons omringende landen geanalyseerd. In Patrimonium 2022 komen Engeland en Wales, Frankrijk en Nederland aan bod. Bij wijze van epiloog worden ten slotte enkele beschouwingen over de codificatie van het familiaal vermogensrecht geformuleerd.

Patrimonium 2022 is naast een wetenschappelijk hoogstaand werk ook een handig en exhaustief werkinstrument voor de rechtsbeoefenaar.

De bouwshift, zonevreemdheid, verkavelingsplicht, zaak van de wegen, omgevingsvergunningsprocedure, stikstof. De wetgeving en de rechtspraak in het omgevingsrecht is in constante beweging. In deze sessie krijgt u een update van de laatste nieuwe ontwikkelingen.

Het gebruik van een combinatie van drugs, of van drugs en alcohol, vergroot de kans op een verkeersongeval. Het is dan ook meer dan evident dat rijden onder invloed van illegale drugs verboden is, en het gebruik van alcohol in het verkeer gereglementeerd is.

Wat gebeurt er als men dan toch onder invloed van alcohol en/of drugs wordt tegengehouden door de politie op de weg, al dan niet in het kader van een verkeersongeval?

Politierechters krijgen in de rechtszaal veel drugs- en alcoholgerelateerde zaken op de rol. Naast de wetgevende aspecten zijn er ook de technische aspecten … gecompliceerde zaken waar magistraten, noch advocaten voor opgeleid zijn maar wel veel vragen rond hebben.

Deze unieke studienamiddag – die georganiseerd wordt ism het Tijdschrift van de Politierechters - brengt alle aspecten samen. Daarvoor doen we beroep op ervaren sprekers die vanuit hun invalshoek en expertise de thematiek bespreken en de mogelijke vragen oplossen.

Onmisbaar voor elke magistraat, advocaat, verzekeraar, jurist, leasingmaatschappij, … die professioneel met deze problematiek te maken krijgt.

Het uitgangspunt van dit Tegenspraak-cahier is een paradox in de maatschappelijke ontwikkeling. In de rechtsontwikkeling van de afgelopen decennia werden diverse traditionele ongelijkheden weggewerkt en discriminatieverboden ingevoerd, die in de loop van de jaren alsmaar gedifferentieerder en strenger geworden zijn. De economische en sociaalwetenschappelijke literatuur leren ons nochtans dat de meeste sociale ongelijkheden en in het bijzonder de inkomens- en vermogensongelijkheid in dezelfde periode niet af-, maar toegenomen zijn. In dit cahier worden daartoe twee vragen opgeworpen:

1. (Hoe) draagt het recht bij tot de reproductie en versterking van sociale ongelijkheden?
2. (Hoe) kan het recht ingezet worden om sociale ongelijkheden te bestrijden?

Deze vragen worden in het cahier zowel theoretisch geëxploreerd als uitgewerkt voor specifieke rechtstakken (burgerlijk vermogensrecht, arbeidsrecht, gezondheidsrecht, de juridische regeling van de man-vrouwverhoudingen). In deze bundel wordt enerzijds op de veelheid van (elkaar versterkende) sociale ongelijkheden gewezen, anderzijds ligt de klemtoon op ongelijkheden die met verschillen en tegenstellingen tussen sociale klassen te maken hebben — een thema dat de laatste jaren in het rechtspolitieke vertoog onderbelicht is geweest.

Deze publicatie is het allerlaatste project van Tegenspraak, een sedert 1982 actieve groep van maatschappijkritische juristen. Een kritiek van het recht is vandaag nochtans niet minder dringend dan veertig jaar geleden. Wij hopen dat anderen de fakkel overnemen.

België waarborgt anno 2022 nog steeds de absolute anonimiteit van de donor. Dit betekent dat donorkinderen vandaag geen recht hebben op toegang tot informatie over hun sperma- en/of eiceldonor. De laatste jaren is er veel media-aandacht voor donorkinderen en hun zoektocht naar een identiteit. Het grote belang dat zij hechten aan het kennen van hun genetische achtergrond dringt in toenemende mate door in de maatschappij. Bovendien raakt België steeds meer geïsoleerd in Europa.

Niet alleen de maatschappelijke druk neemt toe, de donoranonimiteit staat ook op gespannen voet met de mensenrechten. Van wie een kind afstamt, maakt immers een belangrijk deel uit van de identiteit. De Belgische wetgeving miskent het grondrecht op afstammingsinformatie. Ingrijpen is noodzakelijk. Wetsvoorstellen om de anonimiteit volledig of deels op te heffen, bleven tot nu toe echter zonder gevolg.

Dit werk levert een normatieve bijdrage door een reeks aanbevelingen te doen die uiteenzetten waaruit een Belgisch regelgevend kader met betrekking tot toegang tot afstammingsinformatie bij medisch begeleide voortplanting zou kunnen bestaan, rekening houdend met de verschillende belangen die op het spel staan.

Een gynaecoloog uit Torhout die in de jaren 80 zijn eigen sperma zou hebben gebruikt om vrouwen kunstmatig te bevruchten, moet zich niet verantwoorden voor de rechtbank. Volgens het parket zijn de feiten verjaard. Het verhaal raakte bekend nadat een man had ontdekt dat de gynaecoloog zijn vermoedelijke vader is. Maar wat moeten mogelijke slachtoffers doen? "Het recht op anonimiteit van een spermadonor is niet langer houdbaar", zegt Elodie.

>> Beluister hier het interview met Elodie Decorte over "Recht anonimiteit spermadonor is voorbijgestreefd" (De Wereld Vandaag, Radio 1, 13/01/2023, 7 minuten)

Tips & tricks

Zonder het steeds te beseffen, brengt de verkoop van vastgoed vaak valkuilen en veel vraagtekens met zich mee, zoals:

• Verborgen gebreken in allerlei vormen en soorten. Hoe pak je dit aan, wat zijn de mogelijkheden?
• Insolventie van de verkoper of koper tussen het ondertekenen van compromis en akte. Wat zijn de gevolgen, wat kan men doen?
• De compromis getekend, dus alles zou in kannen en kruiken moeten zijn, maar dan haakt één van de partijen af. Wat nu?
• Vergunningskwesties die boven water komen voor een pand dat men eigenlijk niet wil laten schieten. Wat kan er opgelost worden en wanneer trekt men toch beter de stekker uit een project? 

Dit én zoveel meer komt aanbod tijdens deze praktische opleidingsnamiddag waarbij de docenten werken vanuit echte cases en zo de problemen én mogelijke oplossingen toelichten met de nodige tips and tricks. Ze bekijken deze problemen niet enkel vanuit een wettelijk standpunt, maar tevens vanuit een pragmatisch oogpunt om zo tot de ultieme oplossing te komen.

Het programma is opgedeeld in 2 delen en covert zowel probleemsituaties in het verbintenissen- als omgevingsrecht.

Onmisbaar voor iedereen die professioneel met deze problematiek te maken krijgt en nood heeft aan een praktische oplossingsgerichte vorming.

De administratieve cassatieprocedure bij de Raad van State heeft de voorbije jaren meer en meer aan belang gewonnen. Door de oprichting van diverse administratieve rechtscolleges vechten partijen de uitspraken ervan vaak aan bij de Raad van State. Om dit succesvol te kunnen doen moet niet alleen aan een aantal specifieke vormvereisten worden voldaan, maar moet de onwettigheid van de bestreden uitspraak worden opgeworpen en aangetoond. Het administratief cassatiemiddel vervult die rol en neemt dan ook een prominente plaats in binnen het administratief cassatieberoep. Sinds de oprichting van de Raad van State tot op heden heeft de rechtspraak van de Raad van State, daarin voornamelijk beïnvloed door de rechtspraak van het Hof van Cassatie, de contouren uitgezet voor wat een administratief cassatiemiddel hoort te zijn. Het administratief cassatiemiddel kent dan ook eigen en specifieke invullingen en vereisten.

Sven Boullart en Hannes Speeckaert hebben die invullingen en vereisten uitgebreid bestudeerd en gesystematiseerd. Hun bijdrage is opgenomen in het boek ‘Het administratief cassatieberoep’. Naar aanleiding van het verschijnen van dit boek verzorgen zij een webinar m.b.t. het administratief cassatiemiddel in de administratieve cassatieprocedure bij de Raad van State.
Daarbij gaan zij in op de normen die al dan niet kunnen worden opgeworpen als geschonden rechtsnorm. Zij behandelen daarbij o.m. de rechterlijke motiveringsplicht, de bewijskracht der akten, het algemeen rechtsbeginsel van het recht van verdediging, het beschikkingsbeginsel, enz. en ook de wijze waarop de schending moet worden aangetoond. Daarenboven verduidelijken ze ook de vereisten waaraan het administratief cassatiemiddel moet voldoen om te kunnen leiden tot de cassatie van de uitspraak van de administratieve bodemrechter. Tot slot gaan zij ook nog in op het leerstuk van de nieuwe middelen, de middelen van openbare orde en de ambtshalve middelen.

Hun uiteenzetting is een must om een goed inzicht te krijgen in de correcte redactie van een administratief cassatiemiddel aan de hand van de basisvereisten gesteund op een gedegen kennis van de rechtspraak en rechtsleer door de sprekers, alsook via diverse praktische tips.

De Leerstoel Migratie- en Migrantenrecht is een juridische collegereeks van het Centrum voor Migratie en Interculturele Studies (CeMIS) in samenwerking met de Onderzoeksgroep Overheid en Recht van de Faculteit Rechten van de Universiteit Antwerpen.

• Kinderrechten en migratierecht – Julie Ryngaert, Kinderrechtencommissariaat
• Actualia sociale zekerheid, sociale bijstand en opvang - Steven Bouckaert, KU Leuven
• Staatsloosheid - Bernadette Renauld, Grondwettelijk Hof

Sinds de publicatie in 1996 en een eerste update in 2005 is het boek “Bestuur van vennootschappen: statuut, interne werking en vertegenwoordiging” een referentiewerk in de juridische praktijk. Inmiddels is het juridische kader veelvuldig gewijzigd.

In de eerste plaats werd met het WVV onder meer gesleuteld aan de bestuursmodellen in de NV, de ad nutum  afzetbaarheid van bestuurders, het dagelijks bestuur, de belangenconflictregeling en de bestuurdersaansprakelijkheid. Ook buiten het zuivere vennootschapsrecht hebben verschillende recente ontwikkelingen een impact op het statuut, de interne werking en de vertegenwoordiging van het bestuur. Zo blijkt de toepassing van het nieuwe ondernemingsrecht en van het nieuwe verbintenissenrecht tot verrassende resultaten te leiden. Daarnaast werd de werking binnen de bestuurskamer grondig gewijzigd als gevolg van het toegenomen belang van ESG-criteria.

Hoog tijd voor een nieuwe update dus. Op 18 november verscheen bij die Keure de derde editie van het boek (B. Tilleman, K. Dewaele m.m.v. Nicolas Van Damme, hardcover, 897 p.) dat de rechtspraktizijn beter vertrouwd maakt met de huidige stand van zaken. De actuele juridische praktijk wordt uitvoerig geïllustreerd met rechtspraak.

Blik op de toekomst

De procedure collectieve schuldenregeling komt opnieuw meer in beeld door de vele prijsstijgingen die wegen op het (gezins-)budget, het ontstaan van overlevingsschulden en de moeilijkheden bij de terugbetaling van (bestaande) schulden. De procedure is intussen goed bekend als oplossing voor een situatie van overmatige schuldenlast, met de volledige kwijtschelding van schulden als ultimum remedium. Recent bevestigde de Minister van Justitie nog de intentie om de procedure verder te optimaliseren en te hervormen waar nodig (DE KAMER, vraag nr. 55-2-001212 aan de Vice-eersteminister en minister van Justitie en Noordzee) . De analyse hiervoor werd opgestart.

Voor de korte toekomst staat de introductie van het digitaal platform (art. 1675/20 ev. Ger.W.) op stapel. De voorlopige inwerkingtreding wordt geschat op het eerste kwartaal van 2023. Hoog tijd om de mogelijke vragen en problematieken bij de opzet en uitwerking van het platform verder uit te diepen zoals aan de gevolgen voor de opdracht van de schuldbemiddelaar, de retributievergoeding voor de gebruiker, de toegang tot het platform, de nog uit te werken uitvoeringsbesluiten, ‘gouvernance’, … etc.

Een recent wetsvoorstel beoogt de introductie van referentiebudgetten in de procedure (KAMER, wetsvoorstel 55K2502). Opzet is om de bestaande berekening van het leefgeld, op basis van beslaggrenzen, te vervangen door een berekening op basis van referentiebudgetten. Dit instrument zou toelaten om een berekening te maken op maat van de leef- en gezinssituatie van elke schuldenaar en zorgt ook voor gelijkwaardigheid tussen schuldenaren. De docent brengt een juridisch-wetenschappelijke analyse van dit thema en kijkt in welke mate dit instrument nu reeds doorwerking heeft in de procedure.

Verkopingen in de procedure collectieve schuldenregelingen na de nieuwe insolventiewet (W. 11/08/2017) zijn nog steeds een onderbelicht thema. Hoog tijd om het effect van het gewijzigde art. 1675/14bis §2 Ger.W. te beoordelen, en de verschillen in benadering van de minnelijke versus gedwongen verkoop toe te lichten; de krachtlijnen van de verkorte rangregeling te bespreken, … etc.

Deze thema’s staan samen met de eminente gekozen sprekers inhoudelijk garant voor een interessant webinar, en richt zich in het bijzonder tot alle actoren van de rechtspraktijk  van de collectieve schuldenregeling.

En octobre 2022, Jan Velaers prend sa retraite après une carrière de plus de quatre décennies à l'Université d'Anvers. Jan Velaers est un expert dans tous les domaines du droit constitutionnel. Son approche historique et fonctionnelle de la Constitution est le fil conducteur dans son œuvre. Partant de sa genèse, le célèbre spécialiste cherche le rôle actuel de la Constitution. Cette recherche le mène le long des sources historiques qui sous-tendent la Constitution, jusqu'aux mécanismes qui la font fonctionner aujourd'hui et dans lesquels la Constitution évolue constamment en raison de l'évolution des relations juridiques, politiques et sociales.

 Cette approche historique et fonctionnelle est également au cœur de ce Liber Amicorum dédié à Jan Velaers. Toutes les contributions utilisent l'approche historique et/ou fonctionnelle et sont le fruit de la méthode fréquemment utilisée avec succès par Jan Velaers. Les plus de 50 contributions du Liber Amicorum ont été rédigées par d'éminents juristes ou praticiens du droit et couvrent tous les titres de la Constitution belge. Ils formulent des idées novatrices dans les trois principaux domaines du droit constitutionnel : les droits fondamentaux, l'institutionnalisme et le fédéralisme.

 "La Constitution. Un commentaire article par article" de 2019 constitue l'impressionnant magnum opus de Jan Velaers et l'un des ouvrages de référence dans l'histoire du droit constitutionnel belge. En guise d'hommage, nous avons créé un nouveau volume, le quatrième, pour cet ouvrage de référence qui renforcera l'œuvre de Jan Velaers dans votre bibliothèque.

Actuele praktische topics uit het omgevingsrecht anno 2022

De nieuwe editie van de STORM trefdag belooft – zoals de traditie het eist – weer een … voltreffer te worden.

Afgetrapt (of beter, afgeklopt) wordt met een uiteenzetting over de hinderaspecten die op vele locaties in Vlaanderen gepaard gaan met het beoefenen van de op korte tijd zeer populair geworden padel-sport. Het onderwerp staat symbool voor fenomenen die in het dichtbevolkte Vlaanderen wel vaker opduiken: nieuwe initiatieven die in conflict komen met bestaande situaties, en de dan al snel gestelde vraag hoe met dergelijke situaties best wordt omgegaan. Moeten de rechtstreeks betrokkenen het maar onderling proberen oplossen of uitvechten, of is er een rol weggelegd voor de overheid?

Het voormiddagprogramma vervolgt met een ander hot topic: het Oosterweel-dossier waarmee de Antwerpse verkeersknoop moet worden ontzenuwd. Vaak komen in de media kritische stemmen aan bod om de problemen aan te kaarten die gepaard gaan met het opzetten en uitvoeren van ‘de werf van de eeuw’. Op de trefdag laat Lantis in zijn kaarten kijken met een beleidsmatige en juridische blik op de (vele) uitdagingen die dergelijk mega-project met zich mee brengt.

Na de middag begeven we ons op het terrein van het onroerend erfgoed, om rechtstreeks van een hoofdrolspeler in dit domein te vernemen welke regelgevende en jurisprudentiële ontwikkelingen te signaleren zijn én een interessante look over the shoulder mee te krijgen in de adviespraktijk van de Vlaamse Commissie Onroerend Erfgoed.

Minstens even belangwekkend is het volgende thema dat één van die andere grote (toekomstige) werven in Vlaanderen belicht: de Limburgse Noord-zuidverbinding.  In een ruimere context zal in dit verband worden stilgestaan bij de onteigening als instrument in het kader van de uitvoering op het terrein van grote infrastructuur- en complexe projecten en het wegwerken van ‘missing links’ in de Vlaamse mobiliteitsinfrastructuur.

En afsluiten doen we met een uit de losse pols geschud overzichtje van de meest opmerkelijke omgevingsrechtspraak van het laatste jaar. Een soort ‘Top of the pops’, zo u wil, waar nodig voorzien van wat terloopse en soms eigenzinnige commentaar.

Kortom opnieuw een onmisbaar totaalgebeuren voor iedereen die op de hoogte wil zijn én blijven van de laatste ontwikkelingen in het omgevingsrecht.
 

Lokale besturen bezitten het recht en de mogelijkheid om onder eigen verantwoordelijkheid de gemeente te besturen en daarin bepaalde keuzes te maken. Dat is de autonomie van lokale besturen. Lokale besturen zijn bij de uitoefening van hun autonomie wel gebonden door het juridisch kader. De toegekende autonomie biedt bijgevolg geen vrijbrief om alles te regelen wat zij opportuun acht.

De lokale besturen zijn verplicht om bij de uitoefening van hun autonomie de wet na te leven en het algemeen belang te respecteren. Als zij bij de uitoefening van hun autonomie de wet niet naleven of het algemeen belang schenden, dan kunnen lokale besturen daarvoor worden gesanctioneerd. Om de overeenstemming met de wet en het algemeen belang te verzekeren, zijn de besluiten en rechtshandelingen van lokale besturen onderworpen aan de uitoefening van het bestuurlijk toezicht. Dit bestuurlijk toezicht wordt uitgeoefend door de toezichthoudende overheid. Het bestuurlijk toezicht geldt dan als een tegengewicht voor de gemeentelijke autonomie. Het is de relatie tussen de gemeentelijke autonomie en de uitoefening van het algemeen bestuurlijk toezicht die in dit boek wordt besproken.

Het onderzoek naar de gemeentelijke autonomie en de relatie daarvan met het bestuurlijk toezicht monden uit in concrete voorstellen om het bestuurlijk toezicht en het daarbij horende toezichtsproces te hervormen.