Het menselijk overschot. Naar een behoorlijk detentiebeleid

In april 2025 bracht een uitzonderlijke conferentie magistraten, wetenschappers, beleidsverantwoordelijken, politici, ervaringsdeskundigen en middenveldorganisaties samen rond één scherpe vaststelling: de structurele overbevolking in de Belgische gevangenissen is geen incident, maar een crisis die raakt aan de kern van de rechtsstaat.

Exact één jaar later maken de bijdragen in dit verslagboek duidelijk dat het detentiedrama niet begint aan de gevangenispoort, maar wortelt in armoede, psychische kwetsbaarheid, verslaving, dakloosheid en maatschappelijke uitsluiting. De gevangenis sluit op wat elders structureel fout loopt – met groeiende onveiligheid, hogere recidive en een systeem dat steeds minder herstelt en steeds meer beschadigt tot gevolg.

Geen enkele actor kan dit alleen keren. Wat voor elke individuele actor – politicus, magistraat of wetgever – een rationele keuze lijkt, blijkt op systeemniveau de draagkracht van het gevangenissysteem te overschrijden. Daarom vertrok de conferentie vanuit een andere sleutel: krachten bundelen en oplossingen zoeken op basis van evidencebased inzichten – niet vanuit buikgevoel, niet vanuit silodenken.

Dit boek bundelt analyses en aanbevelingen van academici, praktijkdeskundigen, magistraten en politici, tijdens en na de conferentie, in dialoog met kunst en poëzie. Geen pasklare antwoorden, wel een urgente oproep tot samenwerking, moed en rationeel beleid.

Want menselijke waardigheid stopt niet aan de gevangenispoort. Wie dat vergeet, verliest niet alleen de mens achter de gedetineerde uit het oog, maar ook de samenleving die hij zegt te willen beschermen.