mol en beer kleuter

Klanken en letters oefenen vanaf de kleuterklas

Uit onderzoek blijkt dat jongere kinderen een grotere kans hebben om later vlotte lezers te worden als je vroeg en expliciet aandacht schenkt aan klanken en letters. Vlottere lezers hebben dan op hun beurt weer meer en makkelijker toegang tot kennis. Dat zal bovendien ook in de andere vakdisciplines een voordeel zijn. Daarom combineert mol en beer kleuter zowel een aanbod voor taal als wereld voor alle kleuters.

Directe instructie en GRRIM

We starten een activiteit door voorkennis te activeren en het leerdoel te formuleren. De leerkracht start met een instructie waarbij modeling een voorname plaats inneemt. Via hardop denken waarbij we handelingen koppelen aan sterke, duidelijke taal ondersteund met krachtig materiaal brengen we kleuters de juiste basis. We activeren alle kleuters om mee te denken en oefenen, ook via duo- en groepswerk. Na een kleine lesafsluiter gaan we over naar een zelfstandige verwerking. Zo hanteren we het Gradual Release of Responsibility Instruction Model. Na de lesafsluiter zorgen we ook voor een visuele plaats in de klas van het geleerde.

Die vaste structuur en voorspelbaarheid zorgt dat het werkgeheugen van de kleuters belast wordt met de juiste inhoud en zo kom je tot duurzaam leren.

Begeleid en zelfstandig spel

Via begeleid spel bereiden we kleuters via geluidspelletjes voor op auditieve vaardigheden, oefenen we rijmen en andere fonologische vaardigheden en herhalen we alle reeds aangebrachte klanken. In het activiteitenboek worden de spellen uitgelegd en op Kabas vind je daarvoor alle nodige lesmaterialen.

Ook met zelfstandig spel oefenen we de klanken, letters en woorden verder in. Klankenwerk combineert de voordelen van fysiek stempelen met de mogelijkheden van een tablet, zoals geluid en onmiddellijke feedback. Op de achterzijde van de getallen- en letterstempels zitten drie nopjes in een unieke configuratie die de applicatie herkent als het juiste cijfer, teken of de correcte letter. Ideaal om kleuters zelfstandig te laten werken in de taalhoek!

Ontdekkend en onderzoekend leren

We ontdekken de klank in een startersactiviteit en koppelen die aan een geluid of een betekenisvolle verklanking. We gaan op een alzijdige manier de klank en de letter verkennen en onderzoeken.

Betekenisvol leren

Betekenis geven aan woorden is een belangrijke basis voor het latere begrijpend lezen. De aanbreng van de klankzuivere MKM-woorden ondersteunen we daarom met prenten. Daarnaast vullen we de klankenkast met voorwerpen uit de klas of omgeving. We werken nooit met nonsenswoorden. Betekenisvol leren is de kracht van het kleuteronderwijs. Daarom is mol en beer kleuter ook flexibel inzetbaar naargelang de context van je klas, zodat je de keuze van klanken kan laten aansluiten bij het eigen gekozen thema of prentenboek.

Voorbereiding 1e leerjaar

Mol en beer kleuter biedt een goede voorbereiding en aansluiting op de methode mol en beer voor het 1e leerjaar, maar is ook bruikbaar naast elke andere leesmethode. De methode gebruikt hetzelfde lettertype als mol en beer, geschikt en speciaal ontwikkeld voor voorbereidend lezen en aanvankelijk lezen. Bovendien komen dezelfde prenten en figuren aan bod (Mol en Beer).

Sterke link met andere methodes

Naast mol en beer sluit mol en beer kleuter ook sterk aan bij onze andere kleutermethodes Krullenbol (voorbereidend schrijven) en Kadet kleuter (wiskunde). Die herkenbaarheid brengt voordelen voor leerkracht en kleuter.

• Indeling van de activiteiten volgens drie leeftijdsgroepen (starter, junior en expert)
• Dezelfde jaargebonden thema’s voor het aanbod spellen
• Gebruik van dezelfde pictogrammen
• Veel differentiatiemogelijkheden
• Aanwezigheid van tips om een activiteit kracht bij te zetten
• Aandacht voor variatie door het betrekken van de klasomgeving bij activiteiten en thematisch werken
• Letterlijke vraagstellingen die het denken, onderzoeken en leren stimuleren

Leerlijn Labo

Bovendien sluit mol en beer kleuter aan bij onze volledige Labo-leerlijn voor taal en wereld in het lager onderwijs (zie hieronder). De methodes volgen dezelfde vaste structuur volgens het EDI-model en combineren taal en wereld.

Kleuter

• Mol en beer kleuter taal
• Mol en beer kleuter wereld

1e leerjaar

• mol en beer
• de wereld van mol en beer

vanaf het 2e leerjaar

• Labo Spelling
• Labo Taal en wereld
• Labo verkeer

Vaste aanbreng van klanken

De methode brengt 30 klanken aan volgens een vaste structuur die aansluit bij het EDI-model. Zo zijn er telkens 4 activiteiten/duidelijke stappen per klank met dezelfde opbouw.

1. Verkennen, herkennen en uitspreken van de klank
2. Verkennen, herkennen en benomen van de letter (klanktekenkoppeling) 
3. Klank herkennen in het auditieve woord visueel gemaakt met een prent (woordbetekenis) 
4. Eventueel: klanktekenkoppeling in het visuele woord

Stap 4 kan eventueel weggelaten worden, maar kan houvast bieden om de doelen te bereiken van stap 2 en 3. 

We werken met één klank in de focus, maar koppelen ook in de voorkennis en soms ook in de afsluiter naar reeds geleerde klanken. Zo hanteren we een spiraalaanpak over klanken heen en binnen een klank.
Voorafgaand aan de 4 geleide activiteiten via het EDI-model is er ook een facultatieve startersactiviteit.

De minimumdoelen zelf geven een minimum van 15 klanken. Als je de eerste 15 klanken van onze volgorde behandelt, voldoe je aan het minimumdoel en bied je dus korte (bv. a) , lange (bv. aa) , tweetekenklinkers (bv. oe) en medeklinkers (bv. m) aan. Als je zelf 15 klanken selecteert, zorg dan dat er korte, lange, tweetekenklinkers en medeklinkers in je selectie zitten.

Als school bepaal je zelf in welke kleuterjaar je start. Het aanbod van mol en beer kleuter is daarom niet gekoppeld aan een leeftijd of klas en flexibel inzetbaar met zijn drie niveaus van starter over junior naar expert. We geven enkele opties:

• Start je in de 3e kleuterklas, geef dan drie of vier junior- en expert-activiteiten. Je kan er ook voor kiezen om daar een betekenisvolle startersactiviteit aan vooraf te laten gaan.
• Start je in de 2e kleuterklas, geef dan de twee junior-activiteiten. Je kan er ook voor kiezen om daar een betekenisvolle startersactiviteit aan vooraf te laten gaan.
• Start je in de 1e kleuterklas, kies dan enkele klanken die bij je klasthema passen en geef de startersactiviteit.

Als je school ervoor kiest om bij de jongste kleuters nog niet te starten met de aanbreng van klanken, raden we wel sterk aan om onze voorbereidende spelletjes in te zetten.

Auditieve en visuele discriminatie

De themafiguur Mol helpt kleuters bij de auditieve discriminatie (klanken):

• isoleren (junior en expert)
• analyseren, synthetiseren en manipuleren (expert)

Beer neemt dan weer de visuele discriminatie (letters) voor zijn rekening:

• aanwijzen, benoemen (junior en expert)
• letters in woorden herkennen en woorden vormen met Klankenwerk (expert)

Klankbewustzijn vanaf het 2e kleuter 

De themafiguur Mol helpt kleuters bij de auditieve discriminatie (klanken):

• isoleren (junior en expert)
• analyseren, synthetiseren en manipuleren (expert)

Beer neemt dan weer de visuele discriminatie (letters) voor zijn rekening:

• aanwijzen, benoemen (junior en expert)
• letters in woorden herkennen en woorden vormen met Klankenwerk (expert)

Drukletters of leesletters

We laten de school kiezen om met drukletters of leesletters te werken. Bij activiteit 4, waar we kennis maken met het woordbeeld, is werken met leesletters zinvoller.

Drukletters lenen zich ertoe om door kleuters getekend te worden. Ze worden immers niet in één beweging gevormd maar meer ‘getekend’ met boogjes, streepjes en penopheffingen. Omwille van het tekenen van de naam kiezen heel wat kleuterscholen voor het aanbrengen van de drukletters. Op zich is dat best oké, maar verwar het niet met ‘schrijven’.

Bij de (kleine) leesletters wensen wij het schrijven (of tekenen) niet te stimuleren. Voor het alzijdig verkennen van de leesletter zetten wij eerder in op het voelen van de leesletters. Wie toch ook het ‘vormen’ van de leesletters wil inzetten, kan ze vormen in plasticine en versieren zoals in onze methode Krullenbol.

Verhalen

Per kleuterjaar beleven alle dieren van mol en beer gekke avonturen in 12 verhalen. De kleuters gaan mee op pad. Ze verkennen en oefenen zo volop nieuwe, kennisrijke woordenschat die aansluit bij de nieuwe minimumdoelen van Nederlands en de vakdisciplines aardrijkskunde, geschiedenis en wetenschap & techniek.

Via de picto’s kun je heel snel tips lezen en inspelen op de noden van je kleuters. De achtergrondinfo bij elke klank kan een grote hulp zijn om kleuters met extra noden (uitspraakproblemen, taalstoornissen, anderstaligheid …) te ondersteunen.

Herhalen gebeurt steeds door een geleid spel per thema (herfst, feest, koude dagen, allerlei en zon) met ook aandacht voor andere (minimum)doelen Nederlands. Ook daar zijn er differentiatiemogelijkheden.

De doelen zijn duidelijk geformuleerd en bieden structuur in de observatie van de kleuter.

Digitaal op Kabas/tablet

• Lesmaterialen
• Inoefenmateriaal: gratis app Klankenwerk

Fysiek aanbod

• Activiteitenboek
• Instructiemateriaal: prenten, letterkaarten en woordkaarten
• Geleide spellen
• Verhalen
• Inoefenmateriaal: stempeldoos Klankenwerk 

Wat koop je best aan per niveau?

September 2026: taal

• Activiteitenboek en instructiematerialen
• Stempeldoos Klankenwerk

Januari 2027: taal

• Spelmaterialen

September 2027: wereld

• Verhalen 3e kleuter

September 2028: wereld

• Verhalen 1e en 2e kleuter