Labo Spelling

Het belang van correct leren schrijven

Taal en taalgebruik hebben onder meer te maken met regels, normen en vaardigheden. Hoewel technologie ons daar vandaag bij helpt, blijft spelling een belangrijke basisvaardigheid om vlot te communiceren. Wij willen leerlingen een spellinggeweten geven (juist willen spellen). Spellingvaardigheden automatiseren vraagt een eigen leerlijn en een specifieke didactiek, daarom  heeft Labo Spelling aparte leermiddelen binnen de geïntegreerde lesmethode Labo, naast de leermiddelen van Labo Taal en wereld.

Spellen op basis van strategieën

In de Nederlandse taal kunnen we heel wat woorden schrijven zoals we ze horen, maar bij veel andere woorden is dat niet zo. Dan moeten we kunnen terugvallen op een afspraak (regel). Als ook dat niet lukt, moeten we het woordbeeld onthouden. In Labo staan we daarom in ons krachtige instructiemoment altijd stil bij deze dubbele vraag: wat hoor ik? Wat zie ik? Net als bij lezen is ook in spelling de keuze van de juiste strategie de basis om dat correct en vlot te laten verlopen.

Spellen is in onze taal dus moeilijk, en er zijn ook gewoon heel veel woorden. Omdat je niet elk woord apart kunt aanleren, moeten we de leerlingen leren spellen op basis van strategieën. We starten dat al op in het 2e leerjaar en bouwen het verder uit in de volgende leerjaren. Spellen zoveel mogelijk automatiseren blijft het doel. Als dat stokt, moeten leerlingen kunnen terugvallen op hun spellingstrategieën:

• Ik schrijf wat ik hoor
• Ik denk aan de afspraak
• Ik onthoud het woord
• Ik zoek het op

Accentueren van de woordopbouw

De uitdagende spelling helpt ons wel met enige ‘logica’. De meeste klanken hebben een vaste letter en omgekeerd. Woorden kunnen we bovendien opdelen in en samenstellen met stukjes. Met voor- en achtervoegsels kunnen we verkleinwoorden, meervouden en werkwoorden vormen. Kortom, we hoeven niet elk woord helemaal opnieuw te leren schrijven. Vaak kunnen we terugvallen op eerdere woorden of stukjes ervan. Daarom besteden we in Labo Spelling veel aandacht aan de woordopbouw door die uitvoerig te bespreken en de lay-out van de woorden te accentueren in de leermiddelen.

Isoleren en integreren

Bij aanbreng en inoefening van nieuwe leerstof nemen we enkele lessen de tijd om die inzichtelijk op te bouwen en in te oefenen. Als dat goed is verlopen, verweven we die nieuwe leerstof met eerder behandelde spellinginhouden. Met die spiraalaanpak bouwen we de spellingkennis en -vaardigheden van de leerlingen geleidelijk en systematisch op.

Leerlingen schrijven geen fouten

We vermijden doelgericht dat foute woordbeelden zich kunnen vastzetten in het geheugen van de leerlingen door geen tijd tussen spellen en de correctie te laten. Wat fout was, corrigeren we onmiddellijk met het juiste woordbeeld. Daarmee leggen we ook de nadruk op de succeservaring: spelling is juist leren schrijven, niet fouten corrigeren. Blauw en groen zijn de kleuren van Labo Spelling, niet rood.

Link met taalsystematiek en lezen

Spelling is sterk verweven met taalsystematiek. Je gebruikt hetzelfde begrippenkader. Wanneer je spellingstrategieën en spellingafspraken aanleert, pas je de taalsystematiek concreet toe. Als je dat integreert, versterkt opnieuw het een het ander. In de methode Labo is het Memoboekje dan ook hét naslagwerk voor zowel spelling als taalbeschouwing. 

Spellen ondersteunt ook het lezen en omgekeerd. Bij spellen ben je nog veel harder bezig met de vorm van woorden dan bij het lezen. De focus op de woordopbouw geeft je inzicht in de logica van hoe woorden worden gevormd. Dat heeft ook een positieve impact op de leesprestaties.

Opbouw van een leerjaar

Labo Spelling telt net als Labo Taal en wereld zeven thema’s van telkens vijf weken. De eerste drie weken lopen gelijkaardig: per week focussen we meestal op één spellingtopic. Week 4 en 5 besteden we aan herhaling, toetsing en differentiatie. Per thema volgen we dezelfde structuur:

• Korte, gespreide lesmomenten
• Wekelijkse herhaling
• Herhaling van het hele thema
• Evaluatie
• Differentiatieles
• Integratieles
• Vrije ruimte

Expliciete directe en verlengde instructie (EDI)

Net als in de taal- en wereldlessen van Labo Taal en wereld hanteren we een herkenbare lesopbouw gebaseerd op de stappen van het ‘Expliciete directe instructie-model.’ We tonen de leerlingen de plaats van de les in de leerlijn en activeren hun voorkennis, geven een krachtige instructie en doen hardop denkend voor (modeling) hoe wij zelf komen tot de juiste spelling van de woorden. We checken tussendoor wie al mee is, die leerlingen kunnen zelfstandig verder oefenen. De anderen geef je een verlengde instructie.

Differentiatieprincipe

Correct leren spellen verloopt voor elke leerling anders. In Labo Spelling starten we ambitieus omdat we willen dat alle leerlingen uiteindelijk correct spellen op het basisniveau. Vanaf het oefentraject differentiëren we. Dat doen we niet door te variëren in de woorden, elke leerling spelt dezelfde woorden. De steun die ze krijgen in de oefening verschilt wel: we geven in het oefenaanbod steeds aan wat remediëring, basis en verdieping is. 

Oefenprincipe

Om spellingvaardigheden te automatiseren, moet je veel oefenen. Daarom gaan leerlingen in Labo Spelling veel schrijven of typen. De opbouw en lay-out van het werkboek zijn voorspelbaar en eenvoudig. Zo kunnen we de onderwijstijd maximaal benutten om effectief te spellen. Labo plant ook vier dagen van de week een halve lestijd spelling. Onderzoek wijst uit dat korte, gespreide momenten het effectiefst zijn. Leren spellen is immers een leeractiviteit die een intense focus verlangt. Leerlingen zijn actief bezig en corrigeren zoveel mogelijk onmiddellijk zichzelf.

Herhalingsprincipe

Correct leren spellen is een vaardigheid waarin systematische herhaling maximaal rendeert. Spelling is ook dan ook een aparte leerlijn naast taal en wereld zodat we die momenten van herhaling goed kunnen inplannen en er de juiste leerstof herhalen.

Op het platform Kabas komt jouw eigen digitale co-teacher Kai jou te hulp met adaptieve leersporen bij de spellinglessen. Zo volgt elke leerling een volledig uniek oefentraject: Kai gaat een stapje terug of ondersteunt met een instructievideo bij wie het wat minder gaat en gaat al een stapje verder bij wie het goed gaat. Jij volgt de resultaten in realtime mee op via dashboards en speelt tijd vrij om die leerlingen te ondersteunen die jouw hulp het meeste nodig hebben.

In Labo Spelling is er bij elk spellingdoel een adaptief leerspoor met Kai. Die leersporen kun je inzetten in elke herhalingsles op het einde van de week en in elke herhalings-, differentiatie- en integratieles op het einde van een thema. Kai-sporen zijn er in drie types:

• de leerlingen oefenen woorden van een bepaald type op drie sporen door ze te vormen, letters aan te vullen, te veranderen van vorm …
• de leerlingen krijgen een dictee op drie sporen, visueel of auditief
• de leerlingen worden gedrild op een afgelijnd woordpakket tot ze die allemaal correct spellen (bv. de onthoudwoorden met ei)

Leerlingen oefenen met Kai hun spellingdoelen op een efficiënte manier. Door de onmiddellijke feedback vermijden we het risico op inslijpen van foute woordbeelden. Het Kai-spoor staat klaar op Kabas in elke les waarbij het past. Op overzichtelijke dashboards kun je de oefenresultaten van je leerlingen meevolgen.

In het werkboek

• De eerste twee oefeningen: basisniveau
• Derde oefening: altijd tempodifferentiatie in de vorm van een bijkomende touwoefening op hetzelfde basisniveau
• Vierde oefening: altijd niveaudifferentiatie in de vorm van een verdiepings- of knoopoefening

In het differentiatietraject (scheurblok)

In de instructiemomenten werken we met alle leerlingen op eenzelfde te verwachten basisniveau of hoger. Wanneer we verderop in het thema tijdens de oefening fijner gaan differentiëren, doen we dat op drie sporen.

Liever juist kopiëren dan fout schrijven

Het inprenten van een fout woordbeeld willen we absoluut vermijden in Labo. Dat doen we op twee manieren:

1. We proberen altijd heel snel te corrigeren. Dat betekent ook dat leerlingen vaak het eigen werk of elkaars werk zullen corrigeren m.b.v. een correctiesleutel op het bord of op papier. Onderaan op elke pagina is ruimte voorzien om het juiste woordbeeld in te oefenen.
2. Daarnaast laten we leerlingen ook toe om te kopiëren wanneer zij twijfelen aan een woordbeeld. Dat kan op basis van de correctiesleutel in de oefeningen van het werkboek. Ook in het wekelijkse controledictee mag dat nog. Daarvoor gebruiken ze het overschrijfkaartenboekje. 

Het beeldwoordenboek

Net als bij Labo Taal en wereld zit er ook in het werkboek spelling een beeldwoordenboek. In het werkboek is dat een selectie van woorden, het woord en een beeld, alfabetisch geordend. Een woord dat je begrijpt, schrijf je immers vlugger correct. Op Kabas staat er een lijst per les, op te halen via de QR-code in het werkboek. Die lijsten zijn veel uitgebreider en bevatten naast het woord en een beeld ook een verklaring en een voorbeeldzin.

Digitaal werkboek

Elk werkboek van Labo Spelling is digitaal ontdubbeld. Dat wil zeggen leerlingen zowel een versie op papier als digitaal op Kabas kunnen invullen, beide bevatten net dezelfde oefeningen. Als leerkracht kies jij zelf op welk moment je hen digitaal en wanneer je hen op papier laat werken. Het digitale werkboek kun je ook inzetten als differentiatie nadat je het werkboek op papier eerst liet verwerken. Zo geef je leerlingen een re-teachmoment met dezelfde content, maar wel in een andere setting (scherm) en met een andere vaardigheid (typen). Typen kan voor zwakke spellers vaak een hulp zijn.

Kai adaptief leerspoor spelling

In Labo Spelling is er bij elk spellingdoel een adaptief leerspoor met Kai. Die leersporen kun je inzetten in elke herhalingsles op het einde van de week en in elke herhalings-, differentiatie- en integratieles op het einde van een thema.

Labo Spelling game

Leren spellen is oefenen, en dus vaak ook hetzelfde oefenen. De game bij Labo Spelling motiveert de leerlingen om dat nog meer te doen. De game volgt de leerlijn en biedt de oefenstof aan die in het thema aan bod komt. De leerlingen oefenen in verschillende oefentypes (visueel en auditief). Ze typen ofwel via het scherm ofwel met het eigen toetsenbord. In de game bewegen ze zich met hun robot door een labo waarin ze het verhaal van een boek verzamelen, blad na blad.

Zorgmap

De zorgmap van Labo Spelling geeft ondersteuning bij de individuele aanpak van spellingproblemen. Het pakket bevat een handleiding, kopieerbladen en woordenlijsten waarmee je zinvol en doelgericht kinderen met specifieke spellingproblemen vooruithelpt.

Toetsdictee

Na de herhalingsles (de eerste les van de vierde lesweek) volgt het toetsdictee van het thema. Dat dictee analyseer je in functie van de differentiatieles die erop volgt. In die dubbele les werken we gedifferentieerd op basis van de resultaten van het gemaakte toetsdictee. Labo Spelling biedt op papier en digitaal op Kabas heel wat opties om die resultaten in te vullen.

Digitaal op Kabas

• Digitaal werkboek
  Elk werkboek van Labo Spelling is digitaal ontdubbeld. Leerlingen maken op Kabas dan net dezelfde oefeningen als in het werkboek op papier, maar krijgen natuurlijk wel onmiddellijke feedback. Jij volgt achterliggend hoe de leerlingen werkten op overzichtelijke dashboards.
• Digitaal scheurblok
  Ook elk scheurblok van Labo Spelling is digitaal ontdubbeld. Digitaal maken leerlingen dus net dezelfde oefeningen als in de papieren versie. De oefeningen staan, net als bij het werkboek, per les klaar op Kabas. Jij volgt opnieuw mee via de dashboards.
• Co-teacher Kai met adaptief leerspoor spelling
• Labo Spelling game
• Beeldwoordenboek
• Automatisch gedifferentieerde taak
• Oefenblaadjes
• Pdf-bestanden van de gedrukte materialen (met uitzondering van het werkboek)

Op papier

• Set van 7 werkboeken
• Scheurblok in twee versies (spoor 1-2 en spoor 2-3)
• Memoboekje
• Set van 7 handleidingen
• Set van 7 correctiesleutels van het werkboek
• Correctiesleutels van de scheurblokken
• Zorgmap Spelling
• Bijlagen
• Set posters
• Overschrijfkaartenboekje

Het lesmateriaal van Labo Spelling en Labo Taal en wereld verschijnt de komende schooljaren stapsgewijs:

• Schooljaar 2026-2027: 2e leerjaar en 3e leerjaar
• Schooljaar 2027-2028: 4e en 5e leerjaar
• Schooljaar 2028-2029: 6e leerjaar