Je gebruikt een verouwderde browser. Upgrade je browser voor een betere surfervaring op deze website.

Top 10 ingrediënten bij voedselfraude

Als het woord voedselfraude vandaag ergens in het nieuws op radio of televisie uitgesproken wordt of in de geschreven pers vermeld wordt, dan denkt iedereen onmiddellijk aan eieren en fipronil. Maar er zijn een aantal levensmiddelen en ingrediënten die meer betrokken zijn bij fraudegevallen. Gebaseerd op de top 10 van Europa, wordt hieronder voor de tien vermelde levensmiddelen of ingrediënten nader verklaard hoe er kan worden gefraudeerd.

1. Olijfolie

Olijfolie is één van de meest fraudegevoelige producten op de markt. Dat heeft te maken met het grote prijsverschil tussen enerzijds de dure extra olijfolie van eerste persing en anderzijds de goedkopere andere olijfoliën of oliën van een andere oorsprong. 

Eind 2015 kwam massale fraude aan het licht na een Italiaans kwaliteitsonderzoek. Il Test, de Italiaanse tegenhanger van Test Aankoop, liet 20 verschillende soorten olijfolie chemisch testen bij het laboratorium van de Italiaanse douane. De resultaten toonden aan dat er bij negen flessen zogezegde extra olijfolie van eerste persing deze olie niet in zuivere vorm werd teruggevonden, terwijl dat wel zo in de etikettering werd vermeld. Dit leidde tot een politieonderzoek, waaruit bleek dat zeven grote Italiaanse olijfolieproducenten bij de fraude betrokken waren. De consument had in vele gevallen een mindere kwaliteit olijfolie gekregen voor een hogere prijs.

2. Vis

Vis en visproducten zijn gevoelig voor fraude. Oceana, de grootste internationale organisatie voor zeebescherming, publiceerde in het najaar van 2015 een nieuw rapport gebaseerd op meer dan 200 gepubliceerde visstudies uit 55 verschillende landen in alle continenten, met uitzondering van Antarctica. In elke studie was er sprake van fraude. Concreet gaat het over meer dan 25.000 vismonsters, waarvan meer dan 20 % verkeerd geëtiketteerd werd. Hierbij werd vaak een duurdere vissoort in de etikettering vermeld dan in werkelijkheid in de verpakking aanwezig was. Ook op restaurant wordt soms een goedkopere soort geserveerd dan op de menukaart vermeld is. Deze fraudegevallen schaden in eerste instantie de consument zelf, maar ook de eerlijke producenten en vishandelaars die de moeite doen om vissen legaal te vangen en correct te etiketteren.

3. Biologische voeding

Bij biologische voeding wordt er gefraudeerd door valse biolabels onterecht op gewone (niet-biologisch geteelde) levensmiddelen aan te brengen, zodat ze aan een hogere prijs kunnen worden verkocht. De prijs van biologisch geproduceerde levensmiddelen is meestal hoger dan de nietbiologisch geteelde levensmiddelen. In dit geval wil de consument meer betalen voor wat als gezondere voeding wordt geacht, maar indien er gesjoemeld werd met biolabels, zullen er levensmiddelen worden gegeten die bv. toch besproeid werden of waaraan toch bewaarmiddelen of andere in biologische voeding niet-toegelaten additieven toegevoegd zijn. Het namaken en aanbrengen van logo’s van biologische voeding blijkt heel eenvoudig, waardoor op een gemakkelijke manier winst kan worden gemaakt, wanneer gewone producten met dat valse biolabel duurder worden verkocht. Bijkomend is dit een groeiende markt, waardoor fraudeurs onvermijdelijk worden aangetrokken.

4. Melk

Voedselfraude met melk is al lang gekend. Vroeger werd melk vaak verdund door er water aan toe te voegen, waardoor de fraudeur winst maakte. Door de introductie van de Kjeldahl-methode aan het einde van de negentiende eeuw kon stikstof in voeding worden bepaald, waardoor deze manier van frauderen kon worden gedetecteerd. Dit betekende het einde van dergelijke praktijken. Maar fraudeurs zijn inventief en ze zochten andere methodes om geld te verdienen. Het verdunnen van exclusievere en dus duurdere melksoorten was de volgende stap. Anderzijds kan water ook worden ingezet om melkpoeder op te lossen. Op die manier wordt ook ‘melk’ bekomen. Wanneer dit ‘mengsel’ als verse melk wordt verkocht, kan dit voor de fraudeur een aardig centje opbrengen.

In 2008 hebben fraudeurs in China de Kjeldahl-methodiek echter weten te omzeilen. Er werd melamine gebruikt om het gesjoemel te maskeren. Melamine is een synthetisch product dat o.a. met veel succes wordt toegepast in de productie van harsen voor plastiek en schuim. Het grote voordeel van melamine is het hoge stikstofgehalte, waardoor het ofwel het ‘eiwitgehalte’ en dus de verkoopprijs van het op die manier gefraudeerde product kan verhogen, ofwel de verdunning van het betrokken product kan maskeren. Nadeel is dat melamine niet geschikt is voor het gebruik in levensmiddelen omdat het serieuze gezondheidsrisico’s teweegbrengt. 

De Chinese fraudeurs hebben zonder nadenken melamine vooral in babyvoeding gebruikt. De gevolgen waren catastrofaal: zes overleden kinderen en ongeveer 300.000 zieke baby’s, die wellicht blijvende nierschade hebben opgelopen. Dit was het begin van een schandaal dat nog grotere proporties aannam toen melamine ook werd teruggevonden in andere levensmiddelen zoals eipoeder, oploskoffie, … Uiteindelijk is ook de Europese markt slachtoffer geworden van deze grootschalige fraude: er werd weliswaar geen melk als zodanig vanuit China in Europa ingevoerd, maar wel producten waarin melk verwerkt werd zoals koekjes, snoepgoed en grondstoffen voor diervoeding. Europa heeft op dat moment snel gereageerd om de eigen markt te beschermen. Op korte termijn is een wettelijk kader rond deze problematiek ingesteld en werd een analysemethode ontwikkeld die snel en accuraat kon vaststellen of er melamine aanwezig is in melk, melkpoeder, melkproducten, snoepgoed en meel van plantaardige oorsprong. Tot op vandaag worden vanuit China ingevoerde producten gecontroleerd op melamine, weliswaar op basis van een reeds aangepaste reglementering.

5. Granen

Ook met granen kan er worden gesjoemeld. Granen, zeker de durum tarwesoorten die duurder zijn, worden al dan niet deels vervangen door goedkopere graansoorten. Hoe meer het graan al verwerkt is, hoe minder duidelijk wordt wat de oorspronkelijke graansoort is, waardoor het gesjoemel ook zal toenemen. Het onzichtbaar toevoegen van kalk, andere zemelen, … aan meel behoorde al in een ver verleden tot de mogelijkheden van fraudeurs.

6. Honing en ahornsiroop

De mogelijkheden om met honing te frauderen zijn haast onbegrensd:

  • Ondanks het feit dat er wel degelijk wetgeving bestaat voor honing, zijn er fraudeurs die water toevoegen.
  • Het kan ook anders: er kan invertsuiker aan worden toegevoegd, waardoor honing als het ware wordt verdund met een goedkoper middel.
  • Honing wordt soms ook lang bewaard, omdat de prijs op dat moment niet hoog genoeg is. Na een jaar wordt er wellicht meer verdiend, maar is de kwaliteit al sterk afgenomen, omwille van de afnemende gunstige effecten van de aanwezige enzymen.
  • Tot slot is er ook nog de herkomstfraude. Dit kan gaan over de regio of het land vanwaar de honing afkomstig is. Het is zeker niet zo dat alleen Europese imkers aanleveren. Honing komt ook vanuit Amerika, Azië, … en op die honing kan weinig of geen controle in verband met de kwaliteit worden uitgeoefend. Herkomst betreft ook de aanwezigheid van pollen van bv. een bepaalde bloemensoort als deze vermeld is in de etikettering. Honing bevat altijd een mengsel van diverse stuifmeelkorrels, wat het automatisch al moeilijk maakt om de herkomst nauwkeurig vast te stellen. Naar dergelijke situaties gaan fraudeurs op zoek: ze kunnen in de etikettering beweren wat ze willen of gewoon pollen toevoegen van een andere goedkopere soort.

7. Koffie en thee

Koffiedrinken is voor iedereen anders. Daarom zijn er consumenten die slechts enkele euro’s betalen voor een pak gemalen koffie, terwijl anderen met gemak meer dan tien euro betalen voor een zakje koffiebonen bij een speciaalzaak. Aangezien er dergelijke prijsverschillen zijn, is koffie een risicovol product voor fraude, en door de groeiende koffiecultuur met expliciete interesse in de herkomst van de koffie(bonen) en ethisch geproduceerde koffie(bonen) nog meer.

Zeker in het geval van gemalen koffie zullen de meeste consumenten geen verschil waarnemen, als het gaat over bv. de oorsprong of de productiemethode. Aan gemalen koffie worden soms ook gemalen takken, bladeren, of in het slechtste geval, gekleurd zaagsel toegevoegd. Ook dat zal voor de meeste consumenten onopgemerkt blijven. Als er gewerkt wordt met koffiebonen is het gesjoemel iets meer uit te sluiten. Maar ook dan kunnen de kwaliteitsbonen worden vermengd met goedkopere bonen, of wordt er verkeerd geëtiketteerd, waardoor gewone koffiebonen ineens zeer exclusief worden.

Net zoals er sprake is van een koffiecultuur, is ook theedrinken in opmars. Dit gaat gepaard met een toenemend aantal theesoorten, ook bij de exclusieve soorten, waardoor thee eveneens een interessant product wordt om mee te frauderen. De fraude met thee kan worden vergeleken met de fraude op koffie of koffiebonen. Er kan hierdoor ook een link worden gelegd naar de volgende beschreven categorie: kruiden zijn namelijk de start van elke thee.

8. Kruiden

De sector van kruiden en specerijen is zeer rendabel voor fraudeurs. Kruiden komen in de handel heel vaak voor onder poedervorm en dat maakt deze net zo gevoelig voor fraude. In de poeders kan gemakkelijk een ander en goedkoper kruid worden toegevoegd, niemand zal het merken. Zelfs gemalen hout, fijn steengruis, kalk, zand, … kan op dergelijke manier eenvoudigweg onderdeel uitmaken van het product. Enkel door de kruiden in de oorspronkelijke vorm zonder verdere verwerking aan te kopen, worden fraudeurs buiten spel gezet.

9. Wijn

Met wijn kan er veel in de context van voedselfraude gebeuren:

  • Goedkope wijn in een fles afvullen en daar een etiket op voorzien van een dure wijn lijkt een evidentie voor fraudeurs.
  • Het etiket kan misleiden met betrekking tot het soort wijn, maar dat kan ook over de oorsprong zijn.
  • Daarnaast wordt het product zelf ook gemanipuleerd. Het mengen van diverse soorten wijn, waarbij een goedkope soort wordt toegevoegd, om als dure wijn verkocht te worden, is een andere mogelijkheid.
  • Soms worden ook andere producten, zoals smaakstoffen, toegevoegd, om goedkopere wijn exclusiever te laten lijken en dus duurder te verkopen. Hiermee kunnen soms overschotten of mislukte producties worden opgewaardeerd en wordt het verlies omgezet in winst.
  • Er zijn zelfs ooit pogingen ondernomen om volledig synthetische wijn te maken maar gelukkig met weinig succes.

10. Bepaalde vruchtensappen

Vruchtensappen zijn kwetsbaar voor gesjoemel. Bij de productie van vruchtensap wordt het sap eerst geconcentreerd, dan vaak getransporteerd over grote afstanden, om vervolgens weer aangelengd te worden. In elke stap zitten diverse mogelijkheden voor fraudeurs, maar vooral de laatste, het aanlengen, is risicovol. Soms wordt er meer verdund dan wat volgens de toegepaste concentratie eigenlijk zou mogen of worden er goedkopere sappen gebruikt om te verdunnen, zonder vermelding ervan. Verdunnen met water en suikers kan ook. Bepaalde fraudeurs durven het zelfs aan om standaard geproduceerde vruchtensappen te verkopen als biologische vruchtensappen.

» Wil je meer info of voorbeelden bij deze fraudegevallen? Of wens je over het algemeen meer te weten over voedselfraude? 

» Bestel het boek hier

voedselfraude cover

» Kom naar onze opleiding voedselfraude op 15 mei

 


Lees ook

Blijf op de hoogte en schrijf je in op onze nieuwsbrief